Cent ans après la mort de son créateur, l'espéranto a toujours vocation à devenir une langue universelle. Nous avons interrogé l'un de ses 100 000 locuteurs réguliers. Intervjuo.

Entre un million et un million de personnes ont acquis les bases de l'espéranto dans le monde, comme ici au château de Grésillon, à Saint-Martin d'Arcé.
Entre un million et un million de personnes ont acquis les bases de l'espéranto dans le monde, comme ici au château de Grésillon, à Saint-Martin d'Arcé. © AFP / Franck Perry

"Saluton !" Comme vous allez vite vous en rendre compte, nous ne pouvions pas faire autrement que d'écrire cet article en espéranto... Pour les non-espérantistes, retrouvez la traduction française en bas de l'article. Merci à Didier Loison, d'Espéranto-France pour son aide.

Kio estas Esperanto ?

Antaŭ 100 jaroj, la 14an de aprilo 1917, mortis Ludoviko Zamenhof, patro de Esperanto. Tiu juda pola kuracisto laboris dum sia tuta vivo por la kreado de universala lingvo ĉar, laŭ li, la naciaj lingvoj dividas la popolojn kaj estigas militojn. Pro tio li estis eĉ dekdufoje nomumita je la Nobelpremio pri Paco, sensukcese. La japanaj ŝintoistoj konsideras lin eĉ kiel dio kaj propagandas Esperanton kiel « lingvo de la ĉieloj » por konstrui mondon senmilitan. Hodiaŭ onidire estas inter unu miliono kaj unu miliono kaj duono da esperantoparolantoj en la mondo. Guglo eĉ aldonis ĝin al sia reta tradukservo en 2012.

En Francio, la asocio Espéranto-France partoprenas en la diskonigo de la lingvo. Unu el siaj vicprezidantoj, Didier Loison, helpis nin por la verkado de ĉi dulingva artikolo.

Unue, sinjoro Loison, kio estas Esperanto?

"Esperanto estas internacia lingvo kiu 130-jariĝos ĉisomere. Ĝi estis konceptita el radikoj komunaj al plimulto de indoeŭropaj lingvoj, kun propra gramatiko je 16 reguloj. La alfabeto estas fonetika, neniu verbo estas neregula, la samfamiliaj vortoj konstruiĝas per aldono de prefiksoj kaj sufiksoj. Mallonge, ĝi estas la plej facile memorigebla lingvo."

Kial, kiam kaj kiel vi lernis tiun lingvon?

"Mi malkovris Esperanton en aŭgusto 1988 en la ĉiutaga elsendo (8a45-9a) de Brigite Vincent ĉe France Inter. Mi unue volis lerni tiun misteran lingvon pro intelekta scivolo pri ĝia gramatika logiko. Poste mi daŭrigis kiam mi konstatis ke mi povas ĝin praktiki amike kun homoj el la tuta mondo."

Ĉu vi parolas ĝin flue? Ĉiutage?

"Jes, mi flue parolas Esperanton, mi eĉ ricevis C1-nivelan diplomon de la universitato de Budapeŝto. Ĉiutage mi legas en Esperanto novaĵojn de la tuta mondo per Fejsbuko, artikolojn en La Monde de Esperanto, aŭ en la gazeto Esperanto de Universala Esperanto-Asocio, ktp. Mi ofte akceptas esperantoparolantojn en Parizo (prelegantojn en nia Bastilikvartala sidejo, turistojn kiuj tranoktas ĉe mi per la reto de hejmgastigantoj Pasporta Servo). Ĉisomere mi partoprenos en la 102 universala kongreso de Esperanto en Seulo, SudKoreio, sen bezono de interpretistoj."

Esperanto pretendas sin universala… sed fine, ĉu la Esperanto de 2017 ne estas la angla lingvo?

"La lingua franca hodiaŭ (gis nun) reganta en ekonomio kaj turismo estas ja la angla lingvo. Sed Esperanto estas plia ilo por renkonti aliajn personojn je vera lingva egalrajto".

Estas onidire almenaŭ unu miliono da esperantoparolantoj en la mondo. Kie ili sin kaŝas? Ĉar oni ne ofte aŭdas ilin.

"La nombro de homoj kiuj lernis Esperanton en 130 jaroj estas multe pli supera ol unu miliono, sciante ke en eĉ ne 2 jaroj estis 800 000 lernantoj sur la apo Duolingo! Vi ne aŭdas la esperantoparolantojn ĉar ili parolas en propraj gazetaro kaj amaskomunikiloj, ĉefe per Interreto. La Esperanta Vikipedio estas unu el la 20 lingvoj kun la plejmultaj artikoloj".

Espéranto-France aktivas por ĝuste aŭdigi iom pli tiun lingvon. Kiel?

"Espéranto-France deponis kun aliaj asocioj petskribon por ke Esperanto estu elektebla kiel opcia lingvo je abitura ekzameno. Niaj membroj deĵoras ĉie en Francio dum asociaraj forumoj. Ni publikigas gazetarajn komunikojn kaj respondas al ĵurnalistaj intervjuoj. Dum nia jara kongreso (ĉijare en Mandres-les-roses) ni organizas ekspoziciojn kaj spektaklojn malfermajn al la publiko. Ankaŭ ekzistas partio Eŭropo-Demokratio-Esperanto, kiu proponas kandidatojn je la eŭropaj balotoj".

Kio estas Esperanto/C'est quoi l'espéranto ? (VOSTFR)

Il y a 100 ans, le 14 avril 1917, mourrait Ludwig Zamenhof, père de l’espéranto. Ce médecin juif polonais a travaillé toute sa vie à la création d’une langue universelle parce que, selon lui, les langues nationales divisaient les peuples et provoquaient des guerres. Pour cela, il fut même nommé une douzaine de fois au prix Nobel de la Paix, sans jamais l’obtenir. Au Japon, les shintoïstes le considèrent carrément comme un Dieu et propagent l’espéranto comme une "langue des cieux" pour construire un monde sans guerre. Aujourd’hui, 100 000 personnes parlent couramment l'espéranto. Il y aurait également entre un million et un million et demi d’espérantophones débutants dans le monde. Google l’a même ajouté à son service de traduction en ligne en 2012.

En France, l’association Espéranto-France participe à la promotion de la langue. L'un de ses vice-président, Didier Loison, nous a aidé dans l’écriture en espéranto de cet interview bilingue.

D’abord, Didier Loison, c’est quoi l’espéranto ?

"L’espéranto est une langue internationale qui va fêter ses 130 ans cet été. Elle a été conçue à partir de racines communes à une majorité de langues indo-européennes, avec une grammaire propre de 16 règles. L’alphabet est phonétique, aucun verbe n’est irrégulier, les mots de la même famille se construisent par adjonction de préfixes et suffixes. Bref, c’est la langue la plus facile à mémoriser."

Comment et pourquoi l'avez-vous appris ?

"J’ai découvert l’espéranto en août 1988 dans l’émission quotidienne (8h45-9h) de Brigitte Vincent sur France Inter. J’ai d’abord voulu apprendre cette langue mystérieuse par curiosité intellectuelle pour sa logique grammaticale. Puis j’ai continué lorsque j’ai constaté que je pouvais la pratiquer en toute amitié avec des personnes du monde entier."

Aujourd'hui le parlez-vous couramment ?

"Oui, je parle couramment, j’ai même obtenu un diplôme de niveau C1 délivré par l’université de Budapest. Quotidiennement, je lis en espéranto des nouvelles du monde entier sur Facebook, des articles publiés dans 'Le Monde de l’espéranto', ou dans le magazine Esperanto de l’association mondiale d’espéranto. Je reçois régulièrement des espérantophones de passage à Paris via le réseau d’hébergement chez l’habitant Pasporta Servo. Et cet été, je vais participer au 102e congrès mondial d’espéranto à Séoul en Corée du Sud, sans besoin d’interprètes !"

L’espéranto se veut universel… mais finalement, l’espéranto de 2017, ne serait-ce pas l’anglais ?

"La lingue dominante utilisée aujourd’hui dans l’économie et le tourisme, en tout cas pour l'instant, c’est certes l’anglais. Mais l’espéranto c’est une flèche de plus à son arc pour rencontrer d’autres personnes sur un vrai pied d’équité linguistique."

Il y aurait au moins un million d’espérantophones dans le monde : où se cachent-ils ? Parce qu’on ne les entend pas souvent.

"Le nombre de personnes ayant appris l’espéranto en 130 ans est bien supérieur à un million, sachant qu’en même pas deux ans il y a eu 800 000 élèves sur l’application Duolingo ! Vous n’entendez pas les espérantophones car ils parlent dans une presse et des médias dédiés, notamment sur Internet. Le Wikipedia en espéranto est parmi les 20 langues avec le plus d’articles."

Justement, comment votre association Espéranto-France milite-t-elle pour faire entendre un peu plus cette langue ?

"Avec d'autres associations, nous avons déposé une pétition pour que l’espéranto soit admis comme langue à option au baccalauréat. Nos adhérents tiennent des stands partout en France lors des forums d’associations. Lors de notre congrès annuel (cette année à Mandres-les-Roses) nous organisons des expositions et spectacles ouverts au public. Il existe aussi un parti Europe-Démocratie-Espéranto qui présente des candidats lors des élections européennes."

►À ECOUTER | le reportage de Sonia Bourhan sur ces espérantistes qui souhaitent que leur langue devienne une option au bac.

Ce contenu n'est pas ouvert aux commentaires.